Door Andy Doornheim – foto’s Boy Hazes
★★★★☆
Een komedie over een premier die niemand echt kende
Een minister-president waarvan we over een paar jaar waarschijnlijk zullen zeggen: wie was dat ook alweer? Een man die volgens velen de buikspreekpop van Geert Wilders was. Een man die tijdens het grootste deel van zijn korte regeerperiode rondliep met een blik van: Wat doe ik hier? Over díé man meent de Amsterdamse Toneelgroep Toetssteen een komedie te kunnen maken.
Wie heeft er niet rondgelopen met de vraag: Man, man, man… je kan bijna met pensioen, waarom dóé je jezelf dit aan? Premier van Nederland worden, zonder politieke partij achter je, in een extraparlementair kabinet. Die vraag gaat TG Toetssteen vanavond beantwoorden in de voorstelling Schoof slaat terug.
Drie loopbanden en één kwijnende premier
Wat we in elk geval van Dick Schoof zullen onthouden, is dat hij een fanatiek hardloper is. Dat gegeven keert regelmatig terug; drie loopbanden creëren momenten van bezinning en overpeinzing. Schoof (Rocco van Loenen) opent de voorstelling op de middelste loopband, omringd door leden van zijn toekomstige kabinet. Hij is aanwezig, maar ook weer niet. Dat gegeven loopt door de hele voorstelling heen. Wanneer de acteurs even ‘zichzelf’ zijn, doet de aanwezigheid van Van Loenen er nauwelijks toe. Regisseur Erris van Ginkel zet het karakter van Schoof neer als totaal onbelangrijk. Zowel als politicus als als personage lijkt iedereen vooral blij dat er überhaupt iemand gevonden is die deze rol wilde spelen.
Harm Witteveen kruipt vanavond meerdere malen in de teflon rol van Mark Rutte — een rol die hem op het lijf geschreven is (De regels van Rutte). De manier waarop hij Schoof inpakt om premier te worden, is pijnlijk realistisch. Je voelt de narigheid al aankomen. Zodra Schoof zijn nieuwe functie ‘vrijwillig’ heeft geaccepteerd, zien we in sneltreinvaart de flaters die zijn regeerperiode kenmerken: zijn gestuntel, zijn onzekerheden en de dieptepunten van zijn korte carrière.
Hoe moet het privé zijn geweest? Van Ginkel geeft daar een fraaie invulling aan via de gesprekken tussen Schoof en zijn jongere partner Loes Meurs (Marieke Fransen). Geen steun thuis, geen steun van het kabinet, en vooral veel tegenwerking van onder anderen Geert Wilders. Met elke minuut groeit je medelijden.
Ook tijdens de onderbreking — wanneer de acteurs weer even zichzelf spelen — wordt die uitzichtloze situatie nog eens pijnlijk belicht. Carlo van Munster speelt hier een heerlijk snel jankende versie van zichzelf, met een knipoog naar Pieter Omtzigt.
Wanneer Wilders met zijn tienpuntenplan eindelijk de stekker uit het kabinet trekt, lijkt Schoofs lijdensweg voorbij. Maar Toetssteen zou Toetssteen niet zijn als er geen onverwachte draai volgt. Want is Schoof wel die kluns waarvoor iedereen hem heeft uitgemaakt? Of zit er veel meer achter?
Van Ginkel komt met een verrassend creatieve verklaring voor de aanstelling van Schoof: een vooruitgedacht, ingenieus plan dat uiteindelijk invloed blijkt te hebben op de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. De ommezwaai van Schoof’s mediatrainer (Linda Tordoir) is in deze scène ronduit hilarisch.
Met Schoof slaat terug zet TG Toetssteen opnieuw een heerlijke en briljant komische voorstelling op de planken. Ondanks alle grappen is er duidelijk een serieuze ondertoon aanwezig. Wordt het nu eindelijk duidelijk waarom Dick Schoof misschien beter direct met pensioen had kunnen gaan of was er iets anders aan de hand?
TG Toetssteen speelt de voorstelling nog tot en met 23 november in Het Amsterdams Theaterhuis.